اسماعیل جرجانی (۱۱۳۶–۱۰۴۰م) پزشک ، فیلسوف و دین پژوه( به زبان عربی و فارسی می نوشت) طبیب دربار قطب الدین محمد در خوارزم (در مورد جرجان) ابهاماتی وجود دارد: برخی می گویند گرمانج Urgench یا Gorganjکه به صورت Jorjanتبدیل شد و پایتخت خوارزم بوده است که در حال حاضر در ازبکستان قرار داردو برخی آن را معادل گرگان یا استرآباد می دانند.) بوده است.
اولین دائره المعارف فارسی درباره دانش پزشکی به نام ذخیره خوارزمشاهی را نوشته است.
تصالب اعصاب بینایی
اولین بار ابن هیثم در قرن ۱۱ میلادی نظریه تصالب، (عوض شدن) اعصاب چشمهای راست و چپ قبل از رسیدن به مغز را بیان کرد و اسماعیل جرجانی در قرن ۱۲ میلادی این نظریه را تکمیل کرد.